HABERLER - HAYVANLARDA KALYTELY SÜT ELDE ETME TEKNYKLERY

SA?IM SYSTEMLERY

Sa?ym, hayvancylyk faaliyetlerinin en önemli, en hassas ve en zor i?lerinden biridir. Çünkü günde 25 kg. süt veren ine?in el ile sa?ymynda, (bir sa?ymda) 1250 sykym yapmak gerekir. On ine?i olan bir çiftçinin sabah ve ak?am 12500 sykym yapmasy gerekti?i dü?ünülürse bunun ne kadar zor bir i? oldu?u anla?ylyr.

Onikibinbe?yüz sykymy kysa bir süre içinde ayny syklyk ve basynçta tekrarlamak mümkün de?ildir. Bunu ancak anne’yi emen yavrular veya iyi teknolojiye sahip sa?ym makinesi yapabilir.

El ile sa?ymda ortaya çykan düzenli olmayan bir puls yani nabyz sykym diyagramy, hayvanlaryn daha bol süt vermesini önler. Çünkü sa?ylan sütün tamamy memelerde bulunmayyp, bir kysmy da sa?ym syrasynda üretilir. Yavru, anneyi emerken uygulady?y sykym ve vakum ile memeye masaj yapar. Böylece süt salgylanmasyny sa?layan oxitocin hormonu salgylanyr. Bu hormonun salgylanmasy yakla?yk 4-5 dakika devam eder. Sa?ym, bu hormonun salgylandy?y süre içinde ba?layyp, bitirilirse daha fazla verim alynyr. Bu nedenle teknolojisi iyi, buza?ynyn emmesini en iyi ?ekilde taklit edebilen sa?ym makinesi, süt veriminin artmasyna katky sa?lar.

Sa?ym hassas bir i?tir. Çünkü üretilen ürün, insan gydasy olarak kullanylacaktyr. Süt; temiz, hijyenik ortamda, temiz memeden, temiz makineler ile sa?ylmalydyr. El ile sa?ymda meme temizli?ini, sa?ymcynyn ellerinin ve sa?ym kaplarynyn temizli?ini kontrol etmek her zaman mümkün olmaz. Sa?ym syrasynda kovanyn içine ine?in memelerinden veya karnynyn altyndan toz, toprak, gübre, sap-saman dökülebilir. Böyle bir ortamda sa?ylan sütte, hijyenden bahsetmek mümkün de?ildir. Bu sütlerde çabuk kesilmenin yany syra tat ve lezzet bozuklu?u da ortaya çykar.

Sütte ideal bakteri sayysy mililitrede 40 bin adettir. Avrupa standartlary bunun 100 binin altynda olmasyny ister. Ancak ülkemizde bu sayy 15 milyona ula?yr. Bakteri sayysy yüksek süt ve süt ürünleri ile dünya pazarlarynda rekabet edebilmemiz mümkün de?ildir.

Günümüzün ekonomik ko?ullary her alanda oldu?u gibi süt inekçili?inde de kyyasyya bir rekabeti beraberinde getirmi?tir. Süt sy?yrcyly?ynda ana ürün süt oldu?u için ucuz ve kaliteli üretim ön plana çykmy?tyr. Bu rekabet ?artlary süt sy?yrcyly?ynyn ?ekil de?i?tirmesine sebep olmu?tur. 3-5 ineklik aile i?letmecili?inden 100-200-300 hatta 500 ba?lyk modern i?letmelerde profesyonelce üretim yapylmaya ba?lanmy?tyr. Bu ?ekilde yem ve i?çilik giderleri daha ucuza mal edilmi?, daha kaliteli ürün elde edilmeye ba?lanmy?tyr. Sa?ym sistemleri de bu geli?meye ayak uydurarak daha büyük sürüler için ahyrdan uzak, temiz bir ortamda i? yükü ve i?çili?i en aza indirgenmi? merkezi sistemler olarak geli?tirilmi?tir. Merkezi sistemleri de hayvanlaryn sa?ymhane deki dizili?ine göre, ardy?yk, balyk kylçy?y, paralel ve dairesel sistemler olarak dörde ayyrmak mümkündür. Bunlaryn da birbirine göre avantajly ve dezavantajly yönleri vardyr. Y?letmeci kendi ?artlaryna uygun olan birini tercih edebilir.

Sa?ym makineleri ile memeden sa?yldy?y gibi, dy? ortam ile temas etmeden temiz steril borular ile so?utma kazanyna kadar giden sütün, temiz ve hijyenik oldu?u söylenebilir.

Sa?ym makineleri seyyar ve sabit sistemler olmak üzere ikiye ayrylyr. Seyyar sa?ym makineleri 8-10 hayvany olan küçük i?letmelerde kullanylyr. Hayvan sayysy arttykça daha büyük kapasiteli sabit sistemlerin kullanylmasy zorunlu hale gelir.

Sabit sistemler: ahyr içi sistemler ve merkezi sa?ym sistemleri olarak ikiye ayrylyr. Kyrk ile elli ba? ine?i olan i?letmelerde ahyr içi sistemler kullanylyr. Bunlar da kovaly ve borulu sistemler olmak üzere ikiye ayrylyr. Kovaly sistemler biraz daha basit olup süt, ine?in yanyndaki kovada toplanyr. Kova doldukça so?utma kazanyna el ile bo?altma yapylyr. Borulu sistemlerde ise süt, memeden kazana kadar dy? ortam ile temas etmeden cam veya paslanmaz çelik borular ile gider.

Sa?ym makineleri ile ba?lantyly olarak çaly?an otomatik ba?lyk çykarycyly sistemde ba?lyklar, sa?ym sona erdi?inde memelerden otomatik olarak ayrylyr. Böylece hem i?çilikten tasarruf edilir hem de sa?ymcydan kaynaklanan hatalar ortadan kaldyrylyr. Bu hatalar arasynda, memeli?in erken çykartylarak memede süt kalmasyny, memeli?in geç çykartylarak memenin fazla emdirilmesi ile tahri? olmasy ve meme hastalyklaryna yol açmasy söylenebilir.

Otomatik veri kaydy: Sa?ym makinelerinin önemli bir bölümünü olu?turur. Bu kayyt sisteminde, ine?in boynuna asylan tanytycy kartlar sayesinde sa?ymhaneye gelen her inek bilgisayar tarafyndan tanynyr ve o ine?e ait günlük veriler ölçülerek bilgisayara otomatik olarak kaydedilir. Tanytycy kartlar, gerekli oldu?unda yeti?tiriciye uyary verir. Her sa?ymda ölçülen bu veriler;

a- Günlük süt verimi,

b- Meme hastalyklarynyn önceden haber verilmesi ve

c- Aktivite ölçümleridir.

a) Günlük Süt Verimi:

Eski sistemde ayda bir yapylan ve oldukça zor bir i? olan verim kontrolü, bu sistemde otomatik olarak günlük yapylyr. Tanytycy kartlar, ineklerin her sa?ymda verdi?i sütü ölçerek bilgisayara kaydeder. Ystendi?inde ine?e ait günlük, son on be? günlük, son bir yyllyk ve ömür boyu verimlerini grafik halinde almak mümkündür. Bu kartlar, günlük süt verimlerinde önemli bir sapma oldu?unda, ine?in hasta veya kyzgyn olup olmady?yny kontrol etmesi için yeti?tiriciyi uyaryr. Günlük ölçümler sayesinde sürü daha etkin bir ?ekilde izlenir, yemleme günlük verimlere göre yapyldy?yndan yem daha etkin kullanylyr.

b) Meme Hastalyklarynyn Önceden Haber

Verilmesi:

Bu sistem, ineklerin her sa?ymda verdi?i sütün elektrik iletkenli?ini ölçerek kaydeder ve ortalama de?erden sapma oldu?unda, meme hastalanmadan çok önce hastalanaca?yny haber verir. Böylece meme hastalyklaryna erken müdahale edilmesi sa?lanarak, tedavi ba?arysy artar ve memenin kör olmasy sonucunda ine?in elden çykma ihtimali ortadan kalkar.

c) Aktivite Ölçümleri:

Bu sistemde, hayvanyn boynuna takylan kart günlük hareketlili?ini ölçer. Sa?yma geldi?i an sa?ymhane deki antenler ile ölçülen bu hareketlilik de?erlerini bilgisayara aktaryr. Bilgisayar, o ine?e ait hafyzasyndaki ortalama hareketlilik ile yeni verileri kar?yla?tyryr ve anormallik varsa yeti?tiriciyi uyaryr. A?yry hareketlilik, hayvanyn kyzgyn oldu?unu, dü?ük hareketlilik, hasta olabilece?ini gösterir. Aktivite ölçümleri sayesinde hasta hayvanlaryn erken tespit edilmesi, erken müdahale ?ansyny ve az masraf ile çabuk tedavi olana?yny sa?lar. Yine aktivite ölçümleri sayesinde kyzgyn hayvanlar zamanynda tohumlanarak sürünün döl verim ba?arysy ve süt veriminin artmasy sa?lanyr.

Otomatik Yemleme Sistemlerinde Buza?y

Besleme:

Yemleme sistemlerinde Sa?mal inek ahyrlaryna yemleme kabini ilave edip, bilgisayara ba?layarak her ine?i verdi?i süte göre otomatik olarak yemlemek mümkündür.

Bu i?lem ine?in maksimum verime çabuk ula?masyny, bu verimde uzun süre kalmasyny, verimi dü?en hayvanyn da yem miktaryny hemen azaltarak hem ya?lanmayy önler, hem de yem tasarrufu sa?lar.

Yine istendi?inde buza?y bölmelerine süt ve süt ikame yemi içirme kabini koyarak her buza?ynyn ihtiyacy kadar sütü veya süt ikame yemini içmesi sa?lanyr. Bu i?lem, buza?y bölmelerindeki i?çili?i de önemli ölçüde azaltty?y gibi buza?ynyn bakycy tarafyndan fazla veya eksik süt ile beslenmesi riskini de azaltyr. Buza?yya fazla süt verilmesi ishale, eksik verilmesi de buza?ynyn iyi geli?ememesine neden olabilir.

Görüldü?ü gibi bu sistem sadece bir sa?ym sistemi de?il, bilgisayar ile kullanylmasy sayesinde bir Sürü Yönetim Sistemidir. Bu sistem, i?letmenin verimlili?ini ve ürün kalitesini arttyryr, girdilerini azaltyr ve karlyly?yn artmasyna da katky sa?lar. Avrupa Toplulu?u'na girmeyi hedefleyen bir ülke olarak, toplulu?a girmeden bu de?i?im sürecini bir an önce tamamlayyp bu tip i?letmelerin sayysyny arttyrmamyz gerekir. Aksi halde bu günkü üretim maliyetleri ile dünya pazarynda rekabet etme ?ansymyz kalmaz. Bu da ülkemizde hayvancyly?yn gelece?ini olumsuz etkiler.