Organik(ekolojik) tarım doğadaki dengeyi koruyan, toprak verimliliğinde devamlılığı sağlayan, hastalık ve zararlıları kontrol altına alarak doğadaki canlıların sürekliliğini oluşturan, doğal kaynakların ve enerjinin optimum kullanımı ile optimum verimlilik alınan bir sistemdir. İnsan, çevre ve ekonomik olarak sürdürülebilir tarımsal üretim sistemini bütünleştiren bir yaklaşımdır. Sistemin amacı doğal kaynakları korumak, zararlı ve hastalıklardan arınmış insan gıdası üretmektir

Beslenmede Süt…

Bitkisel ve hayvansal kaynaklı çok sayıda gıda maddeleri arasında süt özel bir öneme sahiptir. Süt diğer gıdalara oranla daha fazla yaşamsal besin öğeleri içerir. Bu besin öğeleri organizma tarafından kolayca alınabilecek ve sindirilebilecek şekilde olup, organizmanın gelişebilmesi için gerekli olan organik ve anorganik maddelerden oluşur. Bu nedenle süt, beslenme fizyologları tarafından temel gıda olarak kabul edilir. Kalsiyum, fosfor ve riboflavin açısından çok önemli bir kaynaktır. Yaşamsal amino asitleri içeren yüksek değerli süt proteini, yaşamsal yağ asitlerini içeren süt yağı, birçok mineral madde ve birçok vitamini ile süt, doğanın harika bir gıdası olarak kabul edilir. Sütün bileşiminde yer alan maddelerden bir kısmı diğer gıdalarda da bulunmasına rağmen, bazı süt bileşenleri sadece sütte bulunur
İnsan beslenmesinde süt ve süt ürünlerinin dengeli beslenme açısından önemi çok büyüktür. Yetişkin bir insanın, süt ve süt ürünleri olmadan kimi gıda bileşenlerine olan gereksinimini karşılayamayacağı veya çok zor karşılayabileceği saptanmıştır.
Beslenme fizyolojisi ve  sağlık açısından çok önemli bir yeri olan süt, tüm bu yararlı özelliklerine ve önemine rağmen, çeşitli kalıntı maddeleriyle kontamine olduğunda sağlık açısından önemli problemler oluşturmakta ve potansiyel bir risk teşkil etmektedir. Tüketici sağlığı açısından riskler oluşturan ilaç ve ilaç benzeri maddelerin başlıcaları; antibiyotikler, dezenfektanlar, hormonlar, bunların dışında pestisitler, radyoaktif izotoplar, ağır metaller gibi çeşitli kimyasal kontaminantların süte geçebildiği, insan sağlığı ve süt teknolojisi açısından sorunlar oluşturduğu çeşitli kaynaklarda bildirilmektedir

Neden Organik Süt?

                        Konvansiyonel üretimin kaçınılmaz bir sonucu olarak süte bulaşan bu kalıntıların her birinin belirli miktarda, içtiğimiz sütte veya yediğimiz yoğurt ile peynirde var olduğunu düşündüğümüzde temel gıda sütün, sağlıklı olup olmadığı tartışılır hale gelmektedir. İşte bu noktada organik süt üretiminin gerekliliği ortaya çıkmaktadır

DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE ORGANİK SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ

                        Ülkelere göre organik süt üretimini incelersek; Danimarka, Almanya, Hollanda ve İngiltere’de yıllık organik süt üretimi sırasıyla 300.000, 28.500, 60.000 ve 80.000 tondur. İsrail’de yıllık ekolojik süt üretimi 1.2 milyon litre olarak bildirilmektedir. Avusturya’da toplam süt üretiminin %6’dan fazlası organik süt olarak üretilmektedir. Danimarka’da, organik süt üretiminin toplam üretimin %7’sini (244 000 ton) oluşturduğu İsveç’te bu oranın %3.5 (78 000 ton) olduğu bildirilmiştir. İsveç’te, organik süt ürünlerinin, özellikle de büyük şehirlerdeki pazar payının genişlemesi nedeniyle organik süt üretimi hızlı bir şekilde artmaktadır. Son yıllarda, organik içme sütü satışları yıllık %30 artış göstermiştir. Yapılan tahminlerde, 2021 yılında İsveç’te süt üretiminin %75’inin organik üretim esaslarına göre gerçekleştirileceğine işaret edilmektedir
Dünya’ da ve Türkiye’ de Organik Süt

                        İsviçre’de süt, yoğurt, ekmek gibi ekolojik ürünler %20-30 gibi paya sahiptir. Finlandiya’da yaygın ekolojik ürün yelpazesindeki talep sıralamasında ilk sırada yoğurt yer almaktadır. 5 milyon kg ekolojik süt geleneksel Fin süt ürünlerine, yoğurt, krema ve tereyağına işlenmiştir.                       
Organik tarım 100 ülkede 20 milyon hektarda yapılmaktadır. Bu gün için Dünya organik ürün pazarı 30 milyar dolardır. Türkiye dünya pazarının sadece %0.14 ünü tutmakta ve 13.000 üretici 100’den fazla ürün üretmektedir. Türkiye’de 103.000 hektarlık arazide organik tarım yapılmaktadır ve ihracat hacmimiz 300.000 dolardan 36 milyon dolara çıkmıştır.

Türkiye’ de Organik Süt

                        Türkiye’de ilk organik süt haziran ayında üretilmiştir. Bu sütün üretildiği Kelkit’te (Gümüşhane) organik tarım işletmesinin temeli temmuz 2002’de atılmıştır. Doğan grubu tarafından tesis edilen çiftliğe ekim 2003’de  600 baş düve ithal edilerek proje başlatılmıştır. Çiftlik organik süt sığırcılığında Avrupa’daki en yüksek kapasiteye sahiptir. Doğan Holding projeye 30 milyon dolar harcamıştır. İlk yılda çiftliğe yem temini için köydeki 80 haneden 6’sı ikna olmuş, bu çiftçiler ekim 2003’de hasadı yapıp yemleri şirkete teslim etmişlerdir. Daha sonra 80 hanenin tamamı organik üretime geçmiştir. Bu proje ile ineklerin yıllık süt ortalamaları 7500 kg’a çıkmıştır. Kelkit Organik Tarım Projesi AB İşletmeler Genel Müdürlüğü tarafından Avrupa’daki en iyi 10 projeden biri seçilmiştir.
Kelkit’te üretilen organik çiğ süt Pınar Süt A.Ş. tarafından alınarak Organik Süt adıyla satılmaktadır. Bugün artık Pınar Sütün ürettiği organik sütü marketlerin vitrinlerinde görmek mümkündür.

ORGANİK SÜT ve SÜT ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ

                        Organik süt ürünlerinin üretimi organik süt üretimini gerektirmektedir. Organik süt üretimi de sırasıyla organik bitkisel üretim ve organik hayvansal üretimin iyi bir şekilde gerçekleştirilmesi ile başarılabilir. Kısacası organik bitkisel üretim ve organik hayvansal üretimin olmadığı yerde organik süt üretiminden dolayısıyla organik süt ürününden söz edemeyiz.
Organik Bitkisel Üretim      Organik Hayvansal Üretim           Organik Süt Üretimi
Organik Süt Ürünleri Üretimi

Organik Çiğ Süt Üretirken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:

                        Organik Sütün Diğer Ürünlere İşlenmesi Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Organik sütün başka ürünlere çevrilmesinde hangi hususlara dikkat edileceği ile ilgili  herhangi bir yönetmelik veya mevzuat bulunmamaktadır. Organik ürünlerin işlenmesi ile ilgili genel hükümler vardır. Bu hükümler organik süt ürünleri üretiminde de geçerlidir
Bu hususlar;

Bunların yanı sıra,

                        Organik Süt Ürünlerinin İşlenmesi Sırasında Kullanımına İzin Verilen Temizlik Ajanları ve Dezenfektanlar:

                        ORGANİK SÜT ÜRÜNLERİNİN AMBALAJLANMASI

                        Organik süt ve süt ürünleri ambalajlanırken organik ürün niteliğinin bozulmamasına dikkat edilmelidir. Ambalajlar; pamuk veya keten bez torbalar, cam, kağıttan üretilmiş malzemeler, tahta ve odundan üretilmiş malzemeler, mısır ve benzeri liflerle üretilmiş hasır ve benzeri malzemeler, özel üretilmiş uygun organik kaplama maddeleri ve malzemelerden yapılmalıdır.
Organik süt ve süt ürünleri, plastik koruyucu ve metal kaplarla ambalajlanacaksa, kapların ürünle temas edecek yüzeyleri organik madde ile kaplanmalıdır.
Organik süt ve süt ürünlerinin ambalajlanması esnasında, ürünün organik niteliğini koruyacak bütün hijyenik tedbirler alınır

Sonuç Olarak

                        Dünyada gittikçe gelişen ve artan organik gıda üretimi ile birlikte organik süt ve süt ürünleri üretimi az da olsa artmaktadır. İnsan sağlığı açısından güvenli ürün üretimini ve çevreyle dost üretimi sağlayan organik süt üretimi, uzun bir eğitim ve hazırlık aşamasını gerektirmektedir. Türkiye’de 2005 yılı Haziran ayından itibaren ilk Organik UHT süt piyasaya sunulmuştur. Böylece Türkiye’de de organik süt ve ürünleri üretimi imkansız olmaktan çıkmıştır.

Prof. Dr. HARUN UYSAL
Ege Üniv. Ziraat Fak. Süt Teknolojisi Böl.